به گزارش اشراف – حامد حسین عسکری: دومین روز از ماه محرم با عنوان «روز امر به معروف و نهی از منکر» نامگذاری شده است؛ فریضه‌ای مهم حضرت امام حسین (ع) یکی از اهداف قیام خود را احیای این مسئله در جامعه اسلامی عنوان کرده است.

تعبیر امروزیِ امر به معروف و نهی از منکر، «مسئولیت اجتماعی» است که در ادبیات جامعه‌شناسان و صاحبنظران علوم اجتماعی مطرح می‌شود و اگر مفهوم آن به خوبی درک شده و به موقع به آن عمل شود، سلامت عمومی جامعه ارتقاء یافته و روابط میان مردم با یکدیگر و مهمتر از آن، روابط میان مردم و حکومت اصلاح شده و به نقطه کمال نزدیک می‌شود.

شرط تحقق این مسئله، درک اهمیت این فریضه و رعایت آداب آن است که در ادامه، بر اساس دیدگاه‌های امام شهیدمان حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (ره) برخی نکات مهم را در این زمینه مرور می‌کنیم.

* مسئولیت اجتماعی دینی

امام شهیدمان درباره «وظیفه‌ی امر به معروف» معتقد بوده‌اند: «این یک وظیفه‌ی عمومی است که یکی از مهم‌ترین معروف‌ها حکومت حق و عدل است. در جامعه بایستی حکومتِ عادلانه باشد، حکومتِ حق باشد؛ باید مردم امر کنند به این [معروف]؛ مسئولیّت مردم را نشان می‌دهد. یا مسئله‌ی لزوم مبارزه‌ی با انحرافات جامعه که امیرالمؤمنین در خطبه‌ی شقشقیه، یکی از دلایل قبول حکومت را این قرار داد: وَ ما اَخَذَ اللهُ عَلَی العُلَماءِ اَلّا یُقارّوا عَلیٰ کِظّةِ ظالِمٍ وَ لا سَغَبِ مَظلوم؛ یعنی خدای متعال این پیمان را از علما گرفته -که حالا بعد درباره‌ی علما عرض می‌کنم – که به شکاف اجتماعی، به فاصله‌های اجتماعی تن ندهند و قبول نکنند فاصله‌های اجتماعی را که یکی از سیری مُشرف به موت بشود، یکی از گرسنگی…».

* شرایط امر به معروف و نهی از منکر

بر اساس فتاوای علما به ویژه رهبر شهیدمان، مهمترین شرایط امر به معروف و نهی از منکر، از این قرار است؛

۱. علم به معروف و منکر.

۲. احتمال تأثیر.

۳. اصرار بر گناه.

۴. نداشتن مفسده.

* مراحل و مراتب امر معروف و نهی از منکر

۱. امر و نهی قلبی.

۲. امر و نهی لسانی (زبانی).

۳. امر و نهی عملی.

رعایت مراحل و مراتب امر به معروف و نهی از منکر واجب است یعنی تا به مرحله‌ی پایین‌تر مقصود حاصل می‌شود نباید وارد مرحله‌ی بالاتر شد.

مرحله‌ی اول امر به معروف و نهی از منکر، امر ونهی قلبی یا امر و نهی با قلب است. مقصود از امر و نهی قلبی، اظهار رضایت یا کراهت قلبی است یعنی مکلف باید رضایت قلبی خود را نسبت به معروف و تنفر و انزجار درونی خود را نسبت به منکر آشکار سازد و از این راه فردی که معروفی را ترک می‌کند و یا منکری را به جا می‌آورد را به انجام معروف و ترک منکر وارد سازد.

امر و نهی لسانی هم درجاتی دارد که تا با پایین‌ترین درجه و آرام‌ترین لحن می‌توان به مقصود رسید نباید اقدام به درجه‌ی بالاتر کرد. این درجات بر حسب شدت و ضعف و بر حسب انواعی که دارند بسیارند. برخی از آنها عبارتند از: ارشاد کردن، تذکر دادن، موعظه کردن، پند و اندرز دادن، مصالح و مفاسد و سود و زیانها را بر شمردن، بحث و مناظره کردن، استدلالی سخن گفتن، با غلظت و درشتی حرف زدن، با تهدید صحبت کردن.